Van 18 tot met 23 augustus organiseren we voor de vijfde keer Friends of the Forest voor mensen tussen de 16 t/m 29 jaar. Word jij ook een Friend of the Forest? Uit wetenschappelijk onderzoek blijkt namelijk dat dagelijkse, kleine activiteiten in en met de natuur, zoals het ruiken aan bloemen of gewoon zitten en relaxen in je tuin, het sterkst bijdragen aan gezondheid en welzijn. In dit gratis traineeship doe je inspiratie op om de natuur op nieuwe manieren te beleven, zodat je die oefeningen en activiteiten kan inbouwen in je dagelijkse routines.
Friends of Forest Mei 2025
Tijdens Friends of the Forest ervaar je de magie van het bos door te verstillen in, je te verbinden met, en je te verwonderen over de natuur. Korte speelse momenten waarop je bewust bezig bent met de natuur. Dat is laagdrempelig en leuk, gebaseerd op wetenschappelijke inzichten. En wist je dat dit een positieve impact heeft op je gedrag met betrekking tot klimaatverandering, biodiversiteit en mentale gezondheid? Dus goed voor jou én de natuur!
Friends of Forest Mei 2025
Je leert samen de magie van het bos kennen. Niet alleen met je hoofd, maar ook met je handen en je hart. Je leert het verschil tussen ‘in’ de natuur en ‘met’ de natuur zijn. Bijvoorbeeld door een Shinrin-Yoku sessie, een Japans ritueel waarbij je al je zintuigen gebruikt tijdens een trage wandeling in het bos. Of tijdens de dagelijkse ‘sit spot’ waarbij je een half uur op een door jou gekozen plek ‘bent’. Elke dag begint met een gezamenlijke check-in en sluit af met een kampvuur, waar we onze ontmoetingen met het bos delen. We koken en eten samen vegan en slapen in tentjes in het bos.
Wat biedt dit Groen Traineeship jou?
Een concreet project bij een natuur- en duurzaamheidsorganisatie;
Professionele begeleiding;
Diverse trainingen en workshops, zoals Shinrin-Yoku, Toekomstdenken en Design Thinking;
Toegang tot een netwerk van ondernemers, ontwerpers en kunstenaars;
Een creatieve omgeving waar je jouw talent kunt ontdekken en inzetten
Een certificaat om je CV te vergroenen;
Reiskostenvergoeding (binnen Nederland);
Verblijf op het landgoed (neem je eigen tent en kampeerspullen mee, wij zorgen voor de rest).
Ben jij 16 t/m 29 jaar oud of ken je iemand en ben je klaar om jouw impact te vergroten en Friend of the Forest te worden? Schrijf je snel in.
Fotografie: Cor Noltee(tijdens Friends of the Forest, 30 april 2025)
Een van de mooiste uitnodigingen die ik leerde in de opleiding tot Shinrin-Yoku gids is de sit-spot. Een plek in de buurt waar je een half uur zit, bent, kijkt, ruikt, voelt, luistert en proeft. Het liefst dicht in de buurt. Een park, perk, je tuin of je balkon. Een plek waar je niet veel moeite voor hoeft te doen om er te komen, om er te zijn. Mijn sit-spot is in de binnentuin van het appartementen complex waar ik woon. Als je regelmatig je sit-spot bezoekt, bijvoorbeeld een half uur per week, bouw je langzaam een relatie op met de plek en haar bewoners.
Mijn grootste uitdaging tijdens de sit-spot zijn mijn gedachten. Mijn ‘to-do’ lijstjes of ‘did not do’ lijsten. Nog erger zijn mijn ‘stil not done’ lijsten. Zittend op mijn sit-spot is er altid wel een lijst die om aandacht vraagt. Door dan mijn aandacht te richten op de wind op mijn hand, de schaduw van de tulp op de grond, het gekrijs van de overvliegende meeuw of dat pijntje in mijn linker kleine teen, verwaaien alle lijsten in mijn hoofd en zit ik gewoon te zijn.
Een van de leukste ontmoetingen tijdens mijn sit-spot was er een met een tulp. Op een dag zag ik hem met zijn gekleurde bloembladeren half open meedeinen in de wind. Een week later hingen er nog twee bloemblaadjes aan zijn stukken minder strakke stengel. En toen de wind zijn geknakte rechter grote groene blad oprichtte was het alsof hij naar me zwaaide. Het was voor het eerst in mijn leven dat ik lachte naar een tulp. Dit typende kan ik er weer om lachen.
In de voorbereiding op Friends of the Forest doen de deelnemers thuis ook een aantal keer een sit-spot. En tijdens Friends of the Forest elke ochtend na de check-in. Tijdens de kennismaking afgelopen maandag kozen de deelnemers een sticker van een dier, boom, paddenstoel of plant en deelde hun verhaal over hun relatie ermee. Twee van de deelnemers kozen een hert.
Twee keer raden wat zij, en alleen zij, gisteren tijdens hun sit-spot voor ontmoeting hadden.
Agnes van de Berg noemt dit soort ontmoetingen, verbindende natuurervaringen; een magisch moment waarop je je verbonden voelt met alles om je heen wat leeft en je beseft hoe bijzonder dit is en je je daardoor dankbaar en gelukkig voelt.
Ben jij onder de 30 en ben je nieuwsgierig naar die magische momenten in de natuur? 18 tot en met 23 augustus is de 5de editie van Friends of the Forest op Landgoed Zonheuvel in Doorn.
Friends of the Forest is een Maatschappelijk Diensttijd project van Groen Traineeship, Stichting SBI, Goedlandt en Cor Noltee. Er zijn geen kosten verbonden aan deelname. Meld je hier aan.
Illustratie: Mayra van Miltenburg (deelnemer Friends of the Forest 2025)
Langzaam druppelen de deelnemers binnen en als snel opkomende paddenstoelen plopt er een veelvoud aan kleurige tentjes onder de grote tent. Sommige ploppen letterlijk. Je haalt ze uit de verpakking en binnen 0,4 seconden staat er dan een tent. Er wordt zelfs mee ‘geadverteerd’ op de tent; staat binnen 2 seconden. Het doet me denken aan die keer dat mijn buurman me belde met de vraag of ik hem even kon helpen met zijn nieuwe tent. Hij had deze in zijn woonkamer open geplopt. Stond idd binnen twee seconden. Na 20 minuten gaf ik het op om de tent klein ‘opgevouwen’ weer in het zakje te krijgen. Ik ben heel benieuwd hoe dat aanstaande zaterdag gaat.
Als iedereen en alles staat, lopen we naar de twee eerder ontworpen dankbaarheidsrituelen. De tweede, ‘De Ontmoeting’ is een spiral met een doorsnede van zo’n 8 meter, gemaakt van in de grond gestoken wilgentakken. Als ik op zondag, de dag voordat de deelnemers komen, ga kijken hoe het werk erbij staat, valt me op dat het er nog zo goed en mooi bij staat. Het bos en haar inwoners lijken het geaccepteerd te hebben. Ook ‘de mens’ heeft het met rust gelaten. Ik ga in de vertraging en loop de spiral. Aan het eind ontmoet ik wederom de boom en kijk langzaam omhoog naar zijn kroon en hoe zijn takken en bladeren de takken en bladeren van de omringende bomen niet raken. Prachtig en fascinerend om zo duidelijk te zien dat deze bomen elkaar de ruimte geven….of elkaar niet uit kunnen staan. Ze zijn zich in ieder geval bewust van elkaars aanwezigheid. Ook van die van mij? Zouden ze me herkennen?
Foto: Cor Noltee
Als ik dinsdag met de deelnemers bij de ‘De ontmoeting’ ben, vraag ik ze of ze in stilte, één voor één de ontmoeting aan willen gaan. Langzaam, en dan nog een versnelling lager. Sommige kunnen heeeeeeeel langzaam lopen. Als iedereen zo langzaam loopt dan zijn we niet voor donker thuis. Ik maak me druk, moet ik ingrijpen? Ik laat het. Om me heen zie ik iemand op haar rug liggend een tekening van de boomkronen maken en een eindje verder beweegt iemand zittend op de grond met haar rechterarm. Als ik na twee uur opsta en nieuwsgierig naar haar toe loop om te kijken of zie iets gemaakt heeft of gewoon maar een beetje in het zand heeft zitten doodlen zie ik dit:
Werk van de rechterhand van Mayra van Miltenburg
Ik blijf nieuwe details ontdekken. Tijdens de cirkel met talking stick wordt gedeeld dat die twee uur in stilte heel fijn was om te landen, een veilige plek creëerde, zonder oordeel. Niemand had zich druk gemaakt of we wel op tijd terug zouden zijn. Behalve ik.
Het bos laat los.
PS
Ben je jonger dan 30 en wil je een week verstillen, verbinden en verwonderen in het bos? De inschrijving voor de 5de editie van Friends of the Forest is net geopend. Friends of the Forest is een Maatschappelijk Diensttijd project van Groen Traineeship, Stichting SBI, Goedlandt en Cor Noltee. Er zijn geen kosten verbonden aan deelname. Meld je hier aan.
Workshop ‘Gesprekje met een stekje’ van Bo Lagrand. Tekening Evy.
Afgelopen twee weken gaf ik voor de zesde keer seminar ‘Expedition Spaceship Earth’ op HKU en was ik met een aantal studenten op expeditie op ruimteschip aarde met als doel meer bewustwording en verbinding met de planeet en elkaar te creëren. Aan het eind van de twee weken vroeg ik de studenten een brief te schrijven aan toekomstige twijfelende seminar deelnemers. Geen leerdoelen vooraf maar leerervaringen achteraf. Bij het lezen van de brieven werd ik af en toe diep geraakt.
Goeiedag twijfelende toekomstige expeditieleden,
Kiezen doe jij, ik kan je alleen vertellen wat mijn ervaring is geweest. Waarom ik jou dit seminar wil aanbevelen. Uiteindelijk bepaal jij of je de uitdaging aan wil gaan.
Van passagier naar crew op ruimteschip aarde. Dat is het doel van dit seminar. Dat lijkt op eerste gezicht best vaag, maar ik zal het je uitleggen. Aarde is het ruimteschip waar wij als passagiers op wonen. We gebruiken het ruimteschip om te kunnen overleven. We maken als passagiers veel gebruik van de aarde, maar leveren niks terug. We leven van de aarde en niet samen met de aarde. In dit seminar leer je wat jouw rol is op deze aarde om uiteindelijk crew te worden van ons ruimteschip aarde.
Door verschillende excursies, films, opdrachten en workshops leer je meer over het ruimteschip waarop we leven en jouw rol daarop. Zo hebben we een prachtige wandeling gemaakt en daarbij een podcast geluisterd die ons een idee gaf over hoe oud de wereld al is en wat er in die tijd allemaal is gebeurd. Daarnaast hebben we een workshop gehad van een medestudent die ons een gesprekje met een stekje liet doen. De manier hoe je je na dat gesprek verantwoordelijk en verbonden voelt met het stekje is niet te omschrijven. Je voelt opeens echt een band. Net zoals je dat voelt met je vrienden en familie. Dit zijn enkele voorbeelden van activiteiten die we hebben ondernomen. Het programma is erg vrij en veel ruimte voor persoonlijke inbreng.
Mijn conclusies na dit seminar Ik voel meer een connectie met de aarde. Dit zorgt ervoor dat ik me verantwoordelijk voel voor de keuzes die ik maak. Daarnaast heb ik geleerd dat de aarde voor veel problemen al een oplossing heeft gevonden. In het werkveld beeldende kunst en design wil ik dit aspect van het seminar graag meenemen als ik iets ga ontwerpen. Kijken wat er al is op aarde en daarvan leren. Het seminar is naast het grote onderwerp ook door de verschillende podcasts en filmpjes/documentaires een grote inspiratiebron geweest.
Hopelijk heb ik je goed kunnen informeren over dit seminar en kan jij nu een overwogen keuze maken.
Zit je in het onderwijs of ben als bedrijf nieuwsgierig geworden naar hoe je mensen transformeert van passagier naar crew op Spaceship Earth? Bel (0624965000) of mail me (cornoltee@mac.com)
Het zou fantastisch zijn als we meer passagiers kunnen transformeren naar crew.
Gisteren publiceerde ik het verhaal over de Gele Kornoelje die ik samen met mijn kleinzoon plantte. Vandaag deel ik het concept ‘1 boom 20 studenten’.
Waarschijnlijk heb je nu al een idee waar dit concept over gaat. Ik maak even een zijsprongetje naar een aantal verwante concepten waar ik fan van ben en zal proberen toe te lichten waar mijn enthousiasme vandaan komt.
Laat ik beginnen met een van mijn favoriete ontwerpers Christien Meindertsma. Zij is een toonbeeld van nieuwsgierigheid, verbeeldingskracht, vasthoudendheid, discipline en samenwerken.
Ze was nieuwsgierig naar wat er allemaal met de ‘ingrediënten’ van 1 varken gebeurt. Ze ontdekte dat alles van een varken ‘op gaat’ en belandt in een divers aantal producten, variërend van kogel tot drop, van de remmen van een trein tot schuurpapier. Er blijft niets over. Het drie jaar durende onderzoek heeft ze prachtig verbeeld in een boek waar alle producten/toepassingen staan afgebeeld; PIG 05049:
Het ‘boek’ won de Dutch Design Award in 2008 en op haar site staat een ‘special credit’ vermeld voor Julie Joliat, de grafisch ontwerper van PIG 05049.
Een ander geweldig project van Christien Meindertsma dat aansluit bij de gedachte ‘1’ is het project One Sheep Sweater uit 2010; een serie van 20 truien die allemaal gebreid zijn met de wol van 1 Merino schaap uit Aerle Rixtel, een dorpje in Noord-Brabant. De truien zijn allemaal op dezelfde manier gemaakt, toch is elke trui anders door het verschil in kwaliteit van de wol.
Het schaap voor:
Het schaap na:
De truien zijn onderdeel van de collectie van het Stedelijk Museum in Amsterdam en van het Textielmuseum in Tilburg, waarvan hier een foto. Je ziet er goed de verschillen in kleur, textuur en grootte.
Al schrijvende en nadenkend realiseer ik me dat ik dit soort projecten mooi vind omdat ze op een laagdrempelige manier in verschillende media een groot verhaal vertellen. Een verhaal van verbondenheid maar ook (on)zichtbaarheid. Om met het SUCCES model van Dan en Chip Heath te spreken; ze zijn Simple, Unexpected, Concrete, Credible, Emotional en Stories. Ideeën die blijven ‘plakken’. Ik schreef er al eerder over.
Ik schreef ook al eerder over The One Bag project van Studio Drift. Onderdeel van hun serie Materialism waar ze op werkelijke prachtige wijze de materialen van gebruiksartikelen tentoonstellen. Zoals deze Kever uit 1980:
Of deze:
Een potlood…..zonder gum.
Aan de hand van een potlood met gum laat onderstaand filmpje prachtig zien dat een eenvoudig gebruiksartikel als een potlood onmogelijk gemaakt kan worden door een persoon. Het is een wereldwijd netwerk van mensen en materialen:
Het hout van het potlood brengt me bij de gerooide boom die ik ’tegen kwam’ op de Dutch Design Week. Een (1) boom, 20 studenten. Welke ontwerpen zitten er in die ene boom. Wat als je de nieuwsgierigheid en verbeeldingskracht van 20 Design Academy studenten loslaat op 1 boom;
“Om Design Academy studenten op een andere manier contact te laten maken met hun materiaal, hun omgeving en elkaar, nam Atelier NL ze mee het bos in. Ze kregen de opdracht een dag lang met een boom te leven, hielpen mee met planten van 1.000 bomen en het rooien van een grote Esdoorn. Toen die eenmaal omviel, drong het besef door dat het om een levend wezen ging. Iedere student eigende zich een deel boom toe- van de wortels tot de hars en de bladeren- en voerde daar hun eigen project mee uit.”
Ik licht er 2 van de 20 uit:
How do trees smell? Zoa Rosenkranz
Een serie objecten die de natuurlijke geur van bomen viert en de helende geur van de natuur in huis brengt.
The Smallest Burning Forrest. Bom Noh.
Kunnen we mensen met bomen verbinden door ze bewust te maken van het feit dat een lucifer van hout gemaakt is en ze door deze lucifer te verbranden stap voor stap mest laten maken……voor bomen.
Een boom, een potlood, een kever, een schaap, een trui en een varken.
Ter voorbereiding op mijn college Kunstgeschiedenissen, dat ik binnenkort geef op HKU, de hogeschool waar ik part-time werk, ben ik gaan oefenen met de opdracht die we de tweedejaars Kunst en Economie studenten geven. We vragen de studenten een tentoonstelling te maken met 5 ‘creatieve werken’. Dat kunnen schilderijen zijn maar ook installaties, videoclips, films, design etc.
Het eerste werk waar ze hun kunstreis mee beginnen kiezen ze op locatie; het Stedelijk Museum in Amsterdam. Ze kiezen daar uit de collectie – STEDELIJK BASE een werk waar ze door geraakt worden, in positieve of negatieve zin. De collectie – STEDELIJK BASE toont de ontwikkelingen in kunst en design, vanaf 1880 tot nu, in vele hoogtepunten. De presentatie toont een selectie van bijna 700 werken, gegroepeerd rond historische bewegingen, maatschappelijke thema’s en invloedrijke kunstenaars. Van het ontstaan van de abstracte kunst en industriële vormgeving aan het eind van de 19e eeuw tot en met hedendaagse 3D-geprinte vazen en geëngageerde schilderkunst.
Enfin. Ik ben aan de slag gegaan met het thema licht. Waar dat vandaan komt? Geen idee. Gisteren schreef ik het woord ‘licht’ in mijn aantekenboekje en erom heen ontstonden allerlei namen en werken die met ‘licht’ te maken hebben. Laat ik beginnen met een video van Wylie Overstreet en Alex Gorosh. Ik sloot mijn design thinking training voor de 20 deelnemers aan de Nationale Denktank er eergisteren mee af:
A New View of the Moon from Alex Gorosh on Vimeo.
Ondanks dat ik zelf niet door de telescoop heb gekeken ben ik geraakt door het idee. Een gast die met zijn telescoop de straat op gaat en mensen naar de maan laat kijken. De maan zo dichtbij brengend dat mensen de grootsheid van het universum ervaren en omgekeerd de schoonheid van onze aarde. Een soort omgekeerd ‘overview’ effect; de bewustzijnsverandering die astronauten doormaken als ze vanuit de ruimte de aarde zien. Het boek The Overview Effect van de Amerikaanse ruimtefilosoof Frank White is volgens dit artikel een goed startpunt voor wie de betekenis van het overview effect beter wil doorgronden:
“White bedacht de term in de jaren tachtig en beschrijft aan de hand van interviews met astronauten hoe al dat staren naar de aarde hun perspectief op de wereld voorgoed veranderde. Drie dingen vallen op: de astronauten hebben bij terugkomst meer waardering voor de schoonheid van de aarde. Ze voelen zich diep verbonden met alles wat leeft en ervoeren tijdens hun reis een overweldigend emotioneel gevoel.
Neem de Nederlandse astronaut André Kuipers:
„Ik realiseerde me dat we onze planeet uitputten. Als iedereen op aarde zou leven zoals wij in Nederland, hebben we drieënhalve aardbol nodig om ons te voorzien van grond- en hulpstoffen. Dagelijks komen er 200.000 mensen bij. Als we de planeet willen behouden, moeten we er voorzichtiger mee omgaan.”
The Blue Marble is an image of Earth taken on December 7, 1972, from a distance of about 29,000 kilometers (18,000 miles) from the planet’s surface. It was taken by the crew of the Apollo 17 spacecraft on its way to the Moon, and is one of the most reproduced images in history.
“Als we de planeet willen behouden moeten we er voorzichtiger mee omgaan.” herhaal ik nog een keer. Nu vind ik dat eigenlijk een hele rare gedachte. Is de planeet van ‘ons’ dan? Er is 3.800.000.000 jaar leven op deze planeet en wij lopen er maar pas rechtop rond.
Bovenstaande foto is gemaakt in 1972 en 5 jaar later maakte mijn favoriete ontwerp duo Ray en Charles Eames onderstaande film voor IBM. Hadden zij deze film ‘kunnen’ maken als zij The Blue Marble niet hadden gezien.
In Powers of Ten gebruiken Charles and Ray het systeem van exponentiële krachten om het belang van schaal te visualiseren.
Toen de Eamsen op het boek Cosmic View: The Universe in Forty Jumps uit 1957 van Kees Boeke stuitte, besloten dat als basis te gebruiken voor een film die de relatieve grootte van dingen en de betekenis van het toevoegen van een nul onderzoekt.
Powers of Ten laat het universum zien als een arena van zowel continuïteit en verandering, van een dagelijkse picknick en het kosmisch mysterie.
Ik wil eigenlijk niet te veel meer vertellen over de film die zo’n 9 minuten duurt. Ik vind het een indrukwekkend reisverslag van de grootsheid en nietigheid van ons bestaan. Technisch gezien een meesterwerk, zeker gezien het jaar 1977 waarin het gemaakt is.
De Library of Congress in de V.S. noemt het terecht “cultureel, historisch of estetisch betekenisvol”.
Maar dit terzijde. De volgende stap die ik wil maken in het kader van mijn thema licht is de gloeilamp in de brandweerkazerne in Livermore (VS) die al sinds 1901 brandt. In 1924 besloten 4 grote gloeilampfabrikanten om in de toekomst alleen nog gloeilampen te produceren die na 1000 uur stuk gingen….ondanks dat er al lampen waren die duizenden uren meegingen. Tomas Rau noemt soortgelijke producten “georganiseerde problemen”. Eigenaarschap en verantwoordelijkheid verschoven ermee naar de gebruiker en daarmee ontstond een belangrijke driver voor ‘consumentisme’. Als iets stuk gaat koop je toch gewoon nieuw en gooi je gewoon weg. De lamp in Livermore brandt overigens nog steeds:
Als we langer van (kunst)licht willen genieten moeten we beter omgaan met de troep die we maken. Niet alleen hier op aarde maar inmiddels ook erbuiten. Daan Roosegaarde is op een missie voor een schone ‘ruimte’. Op dit moment zweven er meer dan 29.000 objecten groter dan 10 centimeter om onze aarde; space waste, onderdelen van raketten en satellieten. Als ‘we’ niet iets doen aan de verantwoordelijkheid en eigenaarschap van dit afval wordt het straks heel donker op aarde.
SPACE WASTE LAB is het onderzoeksproject/lab van Studio Roosegaarde en ESA waarin wordt onderzocht hoe dit afval kan worden ‘opgeruimd’ en geupcycled naar duurzame producten. SPACE WASTE LAB PERFORMANCE visualiseert het ruimte afval boven ons hoofd in real time met grote lichtstralen.
Wil je zelf ervaren wat Studio Roosegaarde met licht doet in een museum? Ga dan naar het Groninger Museum en leg je schaduw vast. Tot en met 12 januari 2020.
Wies Bronkhorst stuurde me het artikel ‘Kunstenaar worden: schaam u nooit’ uit het NRC over een artikel van Jerry Saltz; How to be an artist. 33 lessen die je volgens Saltz van inspiratieloze amateur naar nieuwsgierige verbeelder van je originele kijk brengen. (of in ieder geval helpen een beetje creatiever te leven.) Bekijk het origineel hier.
Ik las de lessen van Saltz en vertaalde ze in het Nederlands. Soms letterlijk. Soms liet ik stukken weg of vulde aan met eigen materiaal.
Jerry’s kosmische epigrammen. (dat moest ik even opzoeken: epigram (puntdicht, sneldicht) is een kort en bondig gedicht met een woordspeling of pointe.)
Les 29: Kunst is zelfkennis.
Kunst is geen optie, geen siertuin voor het kasteel van beschaving. Het is niet meer of minder belangrijk dan filosofie, religie of psychologie.
Les 30: “Kunstenaars bezitten niet de betekenis van hun werk.” — Roberta Smith
Onthoudt: iedereen mag jouw kunst – elke kunst – op elke manier die voor ze werkt gebruiken. Jij kan dan wel zeggen dat je werk over het vluchtelingenprobleem gaat maar anderen zeggen misschien wel dat het over klimaatverandering gaat of dat het een natuurstudie is. Cool.
Les 31: Alle kunst is subjectief.
Wat dit betekent? We zijn het eens dat sommige kunstenaars goed zijn, maar je kan zomaar voor een Rembrandt staat en denken….Het is best bruin. Prima! Het betekent niet dat je dom bent.
Het betekent dat ondanks dat er maar een tekst van Hamlet is, iedereen die het stuk ziet een andere Hamlet ziet. Bovendien zie je, elke keer als je Hamlet opnieuw ziet, een andere. Dit geldt met bijna alle goede kunst. Het verandert constant en elke keer als je het opnieuw ziet, vraag je je af Hoe kon ik dat de vorige keer missen? Nu zie ik het eindelijk echt! Tot een volgende keer en het werk je denken weer omgooit en je waarneming verrijkt en verdiept.
Kunst voert je mee in een ander soort werkelijkheid: Kunst is een statisch, onveranderd ding dat nooit hetzelfde is. Een soort virtual reality die iedereen anders beleeft.
Les 32: Prijs Kwetsbaarheid
Radicale kwetsbaarheid.
Wat dat betekent? Dat je je werk durft te volgen in de verste hoeken en donkerste plekken. Dingen over jezelf onthullen die je pas kunt onthullen als het werk dit toelaat en niet te falen in middelmatigheid en laffe, halfslachtige pogingen. Je moet bereid zijn om flamboyant te falen, dingen te doen die dom lijken en anderen je wellicht als slecht persoon zullen beoordelen. Als het eng wordt, blijven kijken en verder werken.
Kun je dat?
Durf je dat?
Les 33: Wees Waanzinnig
Om drie uur ‘s-nachts hebben we allemaal bezoek van onze demonen. Saltz is oud maar hij wordt elke nacht toegesproken. En overdag.
Ze vertellen je dat je niet goed genoeg bent, niet naar de goede school ging, dom bent, onbekwaam, veel te duur bent (of te goedkoop), niet origineel bent, niemand het iets kan schelen wat je doet, dat je HE LE MAAL niets toevoegt. Ze vertellen je dat je maar doet alsof, nep bent, lui, dat mensen dwars door jou en je werk kijken, je geen idee hebt waar je mee bezig bent en dat je het alleen maar doet voor aandacht en geld.
Saltz heeft een oplossing om je demonen de rug toe te keren; luister met aandacht naar je demonen en moedig ze aan om met nog meer te komen. Nog erger. Nog pijnlijker. Zo’n half uur tot een uur om vervolgens keihard “Jaaaa, maar ik ben een fucking genie.”
Dat ben je…..nu. Kunst is voor allen maar niet voor iedereen. Deze 33 regels zijn je tools. Gebruik ze en verander je wereld……de wereld. Aan het werk!
Wies Bronkhorst stuurde me het artikel ‘Kunstenaar worden: schaam u nooit’ uit het NRC over een artikel van Jerry Saltz; How to be an artist. 33 lessen die je volgens Saltz van inspiratieloze amateur naar nieuwsgierige verbeelder van je originele kijk brengen. (of in ieder geval helpen een beetje creatiever te leven.) Bekijk het origineel hier.
Ik las de lessen van Saltz en vertaalde ze in het Nederlands. Soms letterlijk. Soms liet ik stukken weg of vulde aan met eigen materiaal.
Jerry’s kosmische epigrammen. (dat moest ik even opzoeken: epigram (puntdicht, sneldicht) is een kort en bondig gedicht met een woordspeling of pointe.)
Les 28: Waar je niet van houdt is net zo belangrijk als waar je wel van houdt.
Zeg niet, “Ik haat figuratieve schilderijen.” Je weet nooit wanneer je aandacht echt wordt getrokken door een zogenaamd figuratief schilderij. Dus wees geen kunst begrafenis ondernemer die verkondigt dat bepaalde media ‘dood’ zijn. “Schilderen is dood,” “De roman is dood,” “De schrijver is dood,””Fotografie is dood,”” Geschiedenis is dood,”
Niets is dood!
En ik heb inmiddels geleerd dat wat je ziet niet altijd is wat je eruit kunt halen. Zo ben ik niet heel enthousiast of geïnteresseerd in de fotografie van andere planeten of sterren. Ja eigenlijk alles wat zich verder dan 10.000 kilometer van de aarde bevindt. Ok, ik haat foto’s van de maan niet maar ik zou er toch niet gauw een boek over kopen. Toch twijfelde ik bij het zien van het werk van Nadine Schlieper en Robert Pufleb.
Niet zozeer om wat ik zag maar om wat het is.
Dit is het werk dat ik zag:
Een boek over de maan vind ik bijvoorbeeld veel minder interessant dan de volle maan kalender. Daar heb ik wat aan. Of denk ik wat aan te hebben als ik mijn vreemde (slaap)gedrag wil verklaren.
Maar het wordt een heel ander verhaal als ik weet hoe die maanfoto’s gemaakt zijn. Of eigenlijk wat het zijn. Want het is niet de maan.
Het is een pannenkoek.
Melk, ei en meel op het vuur gemasseerd tot een galactisch wonder.
Wies Bronkhorst stuurde me het artikel ‘Kunstenaar worden: schaam u nooit’ uit het NRC over een artikel van Jerry Saltz; How to be an artist. 33 lessen die je volgens Saltz van inspiratieloze amateur naar nieuwsgierige verbeelder van je originele kijk brengen. (of in ieder geval helpen een beetje creatiever te leven.) Bekijk het origineel hier.
Ik las de lessen van Saltz en vertaalde ze in het Nederlands. Soms letterlijk. Soms liet ik stukken weg of vulde aan met eigen materiaal.
Les 27: Een familie hebben is ok……of doe er iets mee….OF AAN.
Er is een ongeschreven reden dat, met name voor vrouwen in de kunstwereld, kinderen hebben slecht is voor je kunstcarrière. Dat is belachelijk.
Waarschijnlijk had 90% van alle kunstenaars kinderen. Deze kunstenaars waren meestal mannen en het was niet slecht voor hun carrière. Vrouwen waren aan huis en kind gebonden, werden niet toegelaten op scholen en academies, mochten geen naakten schilderen, laat staan leerling zijn van kunstenaars. Dat is voorbij.
Laatst luisterde ik de podcast van Lynn Berger bij de Correspondent. Ze schrijft over cultuur en cliches. Ze is gefascineerd door de sleutelwoorden van deze tijd. “Misschien ken je ze wel, woorden als innovatie, of impact of ambitie. Die lijken vanzelfsprekend maar wanneer je ze tegen het licht houdt, blijken ze stiekem heel veel te zeggen over wie we denken, hopen en vrezen te zijn.”
In de derde aflevering van 29 november 2018 brengt “ze een ode aan een woord dat geen sleutelwoord is, maar dat wel zou moeten zijn. Namelijk onderhoud.”
In de podcast vertelt Berger het mooie voorbeeld van Mierle Laderman Ukeles.
“New York 1969. Ze is net moeder geworden. Een dochter, een zegen, maaaaarrr er is een probleem. De zorg voor de baby en het huishouden slokken al haar tijd op. Wanneer moet ze nu kunst maken. Omdat het 1969 is, en New York en omdat Ukeles een kunstenaar is, doet ze wat ieder ander in haar positie zou hebben gedaan, ze schrijft een manifest; I do a hell of a lot of washing, cleaning, cooking, renewing, supporting, preserving, etc. Staat erin en also up to now separately I DO ART.
In haar manifesto for maintenance art formuleert Ukeles ook meteen de oplossing voor haar probleem. Niet langer zal kunst een aparte activiteit zijn naast al het andere dat ze moet doen, nee, voortaan zal ze van haar dagelijkse onderhoudswerkzaamheden Het Werk maken. Kunst dus. Onderhoudskunst. Immers als Marcel Duchamp een urinoir in een sculptuur kon veranderen door het te signeren en in een museum te plaatsen, dan kan zij van het huishouden best een performance maken. En dat doet ze. Haar performances beginnen klein met alleen haarzelf en haar kinderen, de tweede dienst zich al gauw aan, als publiek en uitvoerder in een. Het aankleden van haar kinderen, het sorteren van de sokken, het poetsen van de badkamer, Ukeles fotografeert het, geeft het een titel mee, maakt het tot kunst. Later boent ze ondermeer de trappen van een museum, stoft sculpturen af, harkt bladeren bijeen op een universiteits campus en schrobt de stoepen van kunstenaarswijk Soho.
Met zulke ‘performances’ geeft Ukeles commentaar op de soms absurde logica van de kunstwereld. Maar haar boodschap gaat verder dan dat. Voor het werk ’touched sanitation’ bijvoorbeeld reist ze in 1979 elf maanden lang door New York om alle 8.500 vuilnismannen van de stad de hand te schudden; Thank you for keeping New York city alive, zegt ze dan. Want zoveel is Ukeles wel duidelijk. Huizen, musea, steden, zelfs samenlevingen zijn nergens zonder onderhoud. Of zoals ze het formuleert in haar manifesto for maintenance art; after the revolution, who is going to pick up the garbage on Monday morning”
Dankjewel Lynn Berger voor je geweldige podcasts. Ik geniet er met volle teugen van. Ik luister ze ‘s-ochtends vroeg als ik met mijn oude Alfa Romeo Spider om 6.00 richting Utrecht rijd om de files te vermijden om vervolgens toch nog iets aan mijn conditie te doen als ik om 7.00 in Utrecht aankom bij Fit For Free. De kunst van het combineren. Ik wordt er steeds beter in.
Laten we Jerry nog even aan het woord. Hij zegt dat kinderen niet slecht zijn voor je carrière. Maar het betekent dat je minder tijd, geld of plek hebt. Ja dus?? De meeste kinderen die in de kunstwereld zijn opgegroeid hebben een geweldig leven.
(De kinderen van Picasso buiten beschouwing gelaten. Om van de kinderen van Gauguin maar te zwijgen.)
Saltz haalt kunstenares Laurel Nakadate aan. Zij vindt dat ouder zijn erg veel lijkt op kunstenaar zijn. Het betekent spullen overal heen slepen, in chaos leven, mysterieuze, onmogelijke en enge dingen doen. Net als kunst kunnen kinderen je heel de dag gek maken, jezelf wensend dat deze dag maar snel voorbij gaat. Maar dan in een fractie van een seconde, op enig moment, wordt je beloond met een moment van intense, allesomvattende liefde.
Afgelopen donderdag was ik bij mijn familie in Groningen; de Noorderlingen. De Noorderlingen is een TopProgramma Ondernemerschap, voor ambitieuze en ondernemende studenten uit Noord-Nederland. Maar ook studenten buiten het Noorden kunnen zich inschrijven! Het is een uitdagend onderwijsprogramma voor studenten die tijdens hun studie al een eigen bedrijf of business idee hebben en dit willen laten groeien tot een succes. Hierbij worden ze gecoacht en geadviseerd door succesvolle ondernemers en experts uit de regio. Met workshops, trainingen, inspirerende bedrijfsbezoeken en toegang tot een groot netwerk helpt De Noorderlingen je bedrijf groeien!
Ik ben geen ‘succesvolle ondernemer en expert uit de regio’ want ik stapte donderdag om 05.30 in Papendrecht uit bed om de trein van 06.37 in Dordrecht te halen richting Groningen. Ik had mijn spullen meegesleept om weer eens iets onmogelijks en eng te gaan doen. 20 ondernemers in 5 minuten p.p. van persoonlijk advies voorzien en ze de, voor sommige vage en zweverig theorie van Design Thinking uit te leggen.
