Design Thinking by Doing

Dag Piet.

Dag Cor. In hoeveel stappen was je hier?

Hahaha. In meer dan zes kan ik je zeggen. Om bij jou te komen fiets ik in een kleine tien minuten van huis naar het station Dordrecht. Dan zit ik zo’n vijftien minuten in de trein  naar Rotterdam Centraal om vervolgens in nog een kwartiertje naar museum Boymans van Beuningen te lopen. Met op, over afstappen en mijn fiets in de stalling zetten zit er ongeveer vijftig minuten tussen ons.

Vijftig zeg je? Wist je dat er precies vijftig jaar tussen jou en mij zit. Het is 1917 en jij bent uit 1967.

Ha! Inderdaad. En vijftig jaar tussen jou en mijn opa die in 1967 twaalf dagen voor mijn geboorte overleed.

Twaalf? Is dat niet twee keer zes?

Jaja Piet nu sla je door. Zo ken ik er nog wel een. Min een eigenlijk. Het is vandaag 15.3.16 Als ik daar een vanaf trek kan ik er 1563 van maken. Ben ik in een stap bij de eerste kunstacademie ter wereld.

Vertel.

1563 is het jaar dat in Florence Cosimo 1 de’ Medici de Academie e Compagnie delle Arti del Disegno oprichtte. Voor het eerst in de geschiedenis was er een plek waar op een consistente manier kunst werd onderwezen.  Cosimo 1 de’ Medici was enthousiast gemaakt door schrijver en architect Giorgio Vasari. Vasari geloofde dat echte kunst een getrouwe nabootsing van de natuur was, versterkt door een ideale vorm van etiquette en sierlijkheid.

Ja en daar kwam in 1839 met de komst van fotografie verandering in. Sommige kunstenaars gingen zich afvragen waarom ze zoveel moeite zouden steken in  een getrouwe nabootsing van de werkelijkheid als een fotograaf het beter en sneller kon. Maar het was natuurlijk niet makkelijk om de regels van de academies te trotseren en degene die een poging waagden konden rekenen op een berg weerstand. Maar ze bleven onverschrokken verder klimmen, vallend en opstaand. En zo ongeveer rond mijn geboortejaar (1872) met de opkomst van het kapitalisme ontstonden er radicale en belangrijke veranderingen in de kunstwereld. Het begrip van wat kunst was begon  te veranderen. Kon kunst ook niet menselijke gevoelens uitdrukken in plaats van altijd een getrouwe nabootsing van een object of gebeurtenis. Begin twintigste eeuw ontstonden er allerlei kunstbewegingen waarvan De Moderne Kunst Kring die ik samen met schilder criticus Kickert, Sluyters en Jan Toorop als voorzitter in 1910 oprichtte er een van was.

Ja daar vertelde je eerder over.

Er heerste echt een rebelse sfeer. Zeker het Dadaisme. Dat was eigenlijk een anti kunst beweging. Met de wc pot van Duchamp als belangrijk statement en directe reactie op de wreedheden van de eerste wereldoorlog en de hypocrisie van de maatschappijen die hem veroorzaakt had. Kunst als commentaar met als doel te shockeren en omver te werpen. De wereld kon de pot. En de kunstwereld ook.

Welk jaar hebben we het eigenlijk nu.

1917. Het jaar dat ik ook dit werk maakte.

En dat was ook een schok voor velen.

Dat was het zeker. Echter voor mij was het evolutie en geen revolutie.

Viva la Evolution! Tot morgen Piet.

Tot morgen Cor.

ps

In juni 2016 hoop ik af te studeren voor mijn master kunsteducatie en vanaf donderdag 3 maart heb ik dagelijks een gesprek met Piet Mondriaan. Hij is in 1917, het jaar waarin hij Compositie met kleurvlakjes creeërde, 45 jaar oud. Op dat punt in zijn leven spreek ik met hem, via het schilderij Compositie met kleurvlakjes dat in Museum Boymans van Beuningen hangt.

Het gehele interview lees je hier:

interview_pietmondriaan

Tags: cor noltee, design thinking, kunsteducatie, piet mondriaan

Dag Cor. Wat een geweldig filmpje liet je me gisteren zien. En inderdaad ongelooflijk hoe alles en iedereen met elkaar verbonden is. Wie had kunnen bedenken dat ik me in slechts 4 stappen zou kunnen verbinden met een mij onbekende voetbalfan uit Rome.

Ja mooi he Piet en nu bedacht ik of ik mijzelf in precies 6 stappen met jou zou kunnen verbinden en hoe ik dat zou doen. Ik denk dat ik dat zou proberen via mijn opa. Hij was impressionist geboren in Den Haag maar het grootste deel van zijn leven levend en schilderend in Dordrecht. Ze noemden hem ook wel de Dordtse Breitner.

Nou Cor, ik ben benieuwd. Hoe heette je opa?

Cor Noltee. Ik ben naar hem vernoemd. 

Gek. Nu ik je het zo hoor zeggen gaat er ver weg een belletje rinkelen….heel ver weg.

Zal ik een poging wagen? Ik denk dat ik het probeer via het zelfportet van mijn opa.

Het hing op de verkooptentoonstelling die kunsthistoricus  Bert Jintes had georganiseerd ter gelegenheid van de expositie in het Papendrechts museum en het tegelijkertijd uitkomen van zijn boek over Cor Noltee. Na de overhandiging van het eerste exemplaar aan mijn oma werd de familie uitgenodigd om naar Berts galerie te komen. Verbaasd over de toentertijd zeer hoge prijzen liep ik tot achterin de galerie waar ik kijkend naar het laatste schilderij als verstijfd bleef stilstaan. Met het kippenvel van mijn nek tot aan mijn  enkels. De laatste keer dat ik zo geraakt werd door een artiest was tijdens het concert van Jeff Buckley op Lowlands. Toen ik dit verhaal voor het eerst schreef vond ik dat wel een mooie titel voor deze post; Last Goodbye, het prachtige nummer van Buckley’s enige officiële CD ‘Grace’.

Na het zien van het schilderij, een zelfportret van mijn opa waar hij ongeveer net zo oud was als ik toen, besloot ik het te kopen. Helaas zat er al een stickertje naast het schilderij geplakt wat aangaf dat het al gereserveerd was. Ik liep naar Bert en vertelde mijn verhaal en dat ik het wilde kopen. Hoe ik aan die 5.000 gulden moest komen bedacht ik later wel. Hij glimlachte en zei: ‘Ik bel wel even.’Vijf minuten laten kwam hij terug en zei dat potentiële koper het een prachtig verhaal vond en het mij gunde om er vervolgens aan toe te voegen of het schilderij nog tot eind januari mocht blijven hangen. Dat vond ik geen probleem. Kon ik  nog even sparen….lees een list verzinnen om aan die 5.000 gulden te komen. Ik kocht het uiteindelijk ‘op de zaak.’

Eind januari op een donderdag belde Bert dat ik het schilderij zaterdag kon komen ophalen. Als ik eind van de middag kwam, konden we nog een wijntje drinken. Zaterdag om 16.30 stapte ik met mijn 7 jarige dochter De Rode Deur binnen. Op de Voorstraat in Dordrecht. Schuin tegenover het huis waar mijn opa en oma jarenlang hadden gewoond. Na het wijntje vroeg Bert hoe ik ‘Opa’ ging meenemen. ‘Gewoon samen dragen, he Noëlle.’ Mijn dochter knikte bevestigend waarop Bert voorstelde om er dan toch wel een deken overheen te doen. Die zou hij later die week dan wel bij mijn moeder ophalen.

Daar stond ik dan, in de deuropening met opa onder een deken tussen mijn kleine dochter en mij in in de straat waar mijn grootouders hadden gewoond. Ik zei tegen Bert: ‘Het is net of ik Opa weer mee neem.’ Bert lachte. Het was ons Last Goodbye. Ik heb Bert nooit meer gezien.

Maandag werd ik gebeld door zijn vrouw. Bert was zaterdagnacht overleden. Zijn taak zat er op. Cor was bij Cor. Althans zo voelde dat.

En dit is het schilderij:

Wat een prachtig verhaal. Dit was dus stap 1.

Nee eigenlijk al twee.

Stap 1 was het zelfportret.

Stap twee was dat ik het kocht van Bert Jintes.

Voor stap drie zocht ik net het boek dat Bert Jintes schreef over mijn opa. Ik liep naar de boekenkast waar ie niet stond dus pakte ik de eerste van de drie verhuisdozen waar het boek in zou kunnen zitten. Ik pakte hem op en de doos scheurde. De boeken schoven meters over de gladde vloer:

Ik keek verbaasd hoe ver de boeken over de vloer gleden. Het verste boek lag drie meter drie van de rand van de doos vandaan. En drie plus drie is? Juist zes. Geen 6 graden maar drie meter drie.

Enfin. Ik heb het boek van Bert nu voor me liggen en ga op zoek naar een mogelijke connectie met jou.

Komt ie Piet.

Stap vier haal ik uit het boek van Bert. Daarin lees ik is dat mijn opa als jongen contact had met oudere, meer ontwikkelde Haagse schilders. Vooral met Henk van Leeuwen (1890-1972), die enkele portretjes van mijn opa als jong ventje maakte.

Mijn opa zei over van Leeuwen; “Het meest heb ik te danken gehad aan de schilder Henk van Leeuwen.” Mijn opa beschouwde Henk van Leeuwen als zijn belangrijkste leermeester en terecht, want deze zou jarenlang zijn persoonlijke en artistieke mentor blijven, een soort tweede vader. Mijn opa gaf hem ooit een schilderijtje waar van Leeuwen na het bekeken te hebben op de achterkant schreef; ‘Goed bedoeld, maar het is een schilderij van mezelf.’

Stap vijf is dat toen Jan Toorop werk van van Leeuwen zag, hij reageerde met: “Ja, dat is een schilder, zie, zoo moet het zijn”. 

Stap zes is dat jij met samen met Jan Toorop in 1910 de Moderne Kunstkring oprichtte zoals je mij eerder vertelde.

Cor. Ik ben onder de indruk.

Tot morgen Piet. 

Tags: cor noltee, design thinking, kunsteducatie, piet mondriaan

Dag Piet 

Dag Cor. Je zou me vertellen over je ervaring in Villa Mondriaan. Je had het over een speurtocht.

Ja inderdaad.  Ik heb hem zelf niet gedaan maar wel gesproken met twee kinderen die hem deden. Ze hadden eenA4tje met een aantal detailfoto’s van schilderijen uit het museum en moesten op zoek naar het schilderij waar dat detail uit kwam. Vervolgens moesten ze bijvoorbeeld de 6de van de titel van het schilderij op hun A4tje schrijven. Als ze alle letters verzameld hadden vormden de juiste antwoorden een woord.

Dat klinkt als een hele eenvoudige manier om mensen bewust te laten kijken.

Ja inderdaad. Bernard Suits noemt dit een vrijwillige poging tot het overwinnen van een overbodig obstakel. Om e.e.a. uit te leggen gebruik ik  vaak golf als voorbeeld. Stel je voor dat je aan het golfen bent. Je staat op de green en je wilt net slaan, landt er een UFO en er stapt een Alien uit die in perfect Algemeen Beschaafd Nederlands vraagt wat je daar aan het doen bent. Je antwoordt dat je aan het golfen bent waarop de alien nieuwsgierig vraagt wat het doel van golfen is. Je legt hem uit dat het een spel is waarbij je moet proberen om de bal in de hole te krijgen. Enthousiast pakt de alien het golfballetje en rent naar de hole, stopt het balletje erin om vervolgens triomfantelijk op en neer te springen en uit te schreeuwen dat ie gewonnen heeft, waarop jij hem de lijst van overbodige obstakels opdreunt:

– je gaat heel ver van de hole staan

– die hole is erg klein

– het balletje ook

– je moet kiezen uit allerlei verschillende stokken om me te slaan

– die overigens hartstikke duur zijn

– in het landschap zijn allemaal hobbels, water en zandbakken

– je loopt rond in een belachelijke broek

Waarop de alien zich achter achter zijn oren krabt, als ie die zou hebben, om vervolgens in zijn UFO te stappen en verslag uit te brengen van deze rare gewoonte van aardbewoners om vrijwillige overbodige obstakel te willen overwinnen.

En dat we daarbij meestal niet slagen maakt ons niets uit.

Zou je het maken van kunst ook spel kunnen noemen. Heb jij jezelf ook niet een aantal overbodige obstakels opgelegd zoals het gebruik van primaire kleuren, rechthoeken, een doek met een bepaald formaat?  

Goh Cor. Zo heb ik er eigenlijk nog nooit over nagedacht. Ik ben gewoon aan het spelen in mijn eigen bedachte spel!

ps

In juni 2016 hoop ik af te studeren voor mijn master kunsteducatie en vanaf donderdag 3 maart heb ik dagelijks een gesprek met Piet Mondriaan. Hij is in 1917, het jaar waarin hij Compositie met kleurvlakjes creeërde, 45 jaar oud. Op dat punt in zijn leven spreek ik met hem, via het schilderij Compositie met kleurvlakjes dat in Museum Boymans van Beuningen hangt.

Het gehele interview lees je hier: interview_pietmondriaan

Tags: cor noltee, design thinking, kunsteducatie, piet mondriaan

In juni 2016 hoop ik af te studeren voor mijn master kunsteducatie en vanaf donderdag 3 maart heb ik dagelijks een gesprek met Piet Mondriaan. Hij is in 1917, het jaar waarin hij Compositie met kleurvlakjes creeërde, 45 jaar oud. Op dat punt in zijn leven spreek ik met hem, via het schilderij Compositie met kleurvlakjes dat in Museum Boymans van Beuningen hangt.

Wil je het interview vanaf het begin lezen:

interview_pietmondriaan

Of lees hier verder waar ik gisteren ophield:

Dag Piet. Je vertelde me gisteren dat je koos voor Parijs in plaats van het huwelijk. Kun je me iets meer vertellen over je beslissing om naar Parijs te gaan?

Ik denk dat het besef dat als ik mijn positie moest bepalen als modern kunstenaar ik dat moest doen in een moderne maatschappij. Maar ik denk dat het ook te maken had met het feit dat ik afstand wilde nemen van de kringen waarin ik op dat moment verkeerde. En ik denk ook dat ik eigenlijk een wat trage start had. Het werk dat ik maakte tot mijn vijfendertigste sprong er niet uit als bijzonder, niet in de Nederlandse context en al helemaal niet in de context van internationale ontwikkelingen, waarvan ik trouwens niet zo veel wist. Ik reisde nauwelijks en buitenlandse kunst kende ik alleen van reproducties en de van de schaarse tentoonstellingen in Nederland. Ik had het gevoel dat als ik mijn eigen wilde gaan ik ook weg uit Nederland moest gaan.

En bracht Parijs je verder?

Jazeker. De schilderijen die ik Parijs maakte waren heel wat radicaler dan bijvoorbeeld het gematigde kubisme van bijvoorbeeld Schelfhout die een atelier had in hetzelfde gebouw. Het kubisme was voor mij het adequate middel om een zuiver beeld van de werkelijk te geven. Een beeld dat een hoger evolutie stadium representeerde. En evolutie was ‘alles’ voor mij. Het is mijn krachtige overtuiging dat alle leven is gericht op evolutie en kunst daar op beeldende wijze uitdrukking aan moet geven.

Dat klinkt heel theosofisch. Is jouw werk theosofisch?

De theosofie was van levensbelang voor mij maar de schema’s en symbolen uit de Geheime Leer, het boek van de stichtster van de Theosofische Vereniging, Helena Petrovna Blavatsky hebben niets te maken met mijn kubistische werk. Mijn schilderijen hadden ook niets te maken met aura’s en gedachtenvormen. Buiten het eerder genoemde werk Evolutie en enkele andere werken bediende ik me vrijwel niet van symboliek met een uitgesproken theosofisch karakter. Evolutie is naar mijn idee nauw verbonden met destructie en dat bedoel ik niet negatief, integendeel, het vernietigen van oude vormen is een voorwaarde voor het ontstaan van nieuwe, hogere vormen. Je kunt dat ook al zien in mijn  onderwerpkeuze, bloemen in staat van verval.

Snapte de omgeving dit?

Nee. Mijn kunst en visie ontving vrijwel geen enkele positieve reactie in de kringen waarin ik de juiste geestelijke gesteldheid verwachtte. In  Parijs besteedde de bekende dichter-criticus Guillaume Apollinaire echter uitvoerig aandacht aan mijn werk dat op de Salon des Indépendants hing.

Over o.a. Vrouw  schreef Apollinaire: ‘Het zeer abstracte kubisme van Mondriaan – Nederlander – (het is bekend dat kubisme zijn entree heeft gemaakt in het museum van Amsterdam; terwijl men hier (Parijs) de jonge schilders  belachelijk maakt, stelt men daar werken van George Braque, van Picasso enz. tentoon, tegelijk met de werken van Rembrandt), Mondriaan, voortgekomen uit de kubisten, imiteert hen geenszins. Hij lijkt vooral de invloed van Picasso te hebben ondergaan, maar zijn persoonlijkheid blijft intact. Zijn bomen en zijn vrouwenportret getuigen van een gevoelige cerebraliteit. Dit kubisme volgt een andere weg dan die Braque en Picasso blijken te gaan, wier onderzoek naar materie op dit moment zo belangwekkend is.’

Apollinaire zag heel scherp dat ik niet met Braque’s en Picasso’s ‘onderzoek van materie’ mee ging, dat in 1912 leidde tot het introduceren bestaande materialen in papiers collés, schilderijen met collage en driedimensionale constructies, werken die de verhouding tussen het kunstwerk en de materiële wereld op een geheel nieuwe wijze formuleerden. Ik zocht juist naar een weg om door de materiële wereld heen te breken en inzicht te bieden op een meer geestelijke wereld; ‘de weg omhoog van de stof af’.

Nou Piet. Ik begrijp dat je het moeilijk had in die tijd. Maar als ik het goed begrijp werden ook Braque en Picasso niet begrepen in Parijs. Misschien is afstand nemen een goed middel om dichterbij te komen. Tot morgen.

Tags: cor noltee, design thinking, kunsteducatie, piet mondriaan

In juni 2016 hoop ik af te studeren voor mijn master kunsteducatie en vanaf donderdag 3 maart heb ik dagelijks een gesprek met Piet Mondriaan. Hij is in 1917, het jaar waarin hij Compositie met kleurvlakjes creeërde, 45 jaar oud. Op dat punt in zijn leven spreek ik met hem, via het schilderij Compositie met kleurvlakjes dat in Museum Boymans van Beuningen hangt.

Wil je het interview vanaf het begin lezen:interview_pietmondriaan

Of lees hier verder waar ik gisteren ophield:

Goedemorgen Piet. Allereerst natuurlijk van harte gefeliciteerd! Ik heb je verjaardag gisteren uitgebreid gevierd in je voormalige woonhuis in Winterswijk. Met gratis koffie en een taartje. Maar het leek me vandaag een mooie dag om verder te praten over de horoscoop die je liet maken.

Dankjewel Cor. Ik hoor graag meer over je bezoek aan Winterswijk. Dat het huis er nog staat! Ik heb er van mijn achtste tot mijn twintigste gewoond en er veel met mijn vader getekend en met mijn oom Frits op pad geweest om in de natuur te schilderen. Maar je wilde meer weten over die horoscoop. Wat wil je weten?

Hoe kwam je aan die horoscoop?

De horoscoop is gemaakt door Adriaan van de Vijsel. Toen ik van de Vijsel in mijn leven kwam, bevond ik me op een kruispunt van wegen waarvan er een naar Parijs leidde. Misschien kon de horoscoop mij helpen bij die moeilijke beslissing. Ik ontmoette van de Vijsel  via de Theosofische Vereniging waar ik sinds 1909 lid van was geworden en hij al sinds 1905. Deze vereniging oefende een belangrijke invloed uit op de intellectuele kringen wereldwijd. Zo ook in Nederland. Maar ik kende hem waarschijnlijk ook via zijn zussen die net als ik tot kunstenaar waren opgeleid aan de Rijksacademie. Ik had het idee dat van de Vijsel een succesvolle astrologische praktijk onderhield. Ik had bij hem een ‘proefhoroscoop’ laten maken, gebaseerd op de stand stand van de zon ten tijde van mijn geboorte. Het gaf een algemeen inzicht in ‘bepaalde invloeden’. Maar ik heb toen, met korting, een uitgebreidere horoscoop laten maken omdat ik dezen binnen een maand bestelde. Ik heb mijn keuze om naar Parijs te gaan niet alleen door de uitkomsten van mijn horoscoop laten beïnvloeden maar ik hechtte wel veel belang aan de voorspellingen.

Kun je wat meer vertellen over die horoscoop?

Tja. In de horoscoop stonden dingen die heel treffend waren en het is natuurlijk ook wat je wilt zien. Maar met betrekking tot het huwelijk stond er het volgende:

“Venus in Aquarius, een teken dat onder invloed van Saturnus staat, is enige aanleiding om het huwelijk te verhinderen en zal u in uw liefdesaangelegenheden enige teleurstelling bezorgen, hetgeen ontstaat doordat uw intuïtie zo scherp is en u waarschuwt u niet te vergissen in verband met uw huwelijk. Door deze stand ontstaan het verlangen om ongehuwd te blijven, omdat u dan reine liefde kunt koesteren, vrij van elke zinnelijkheid.”

Ik liet de proefhoroscoop maken rond het einde van 1911 en bovenstaande komt uit de uitgebreide horoscoop die begin 1912 werd gemaakt. Ik was toen al in Parijs. Ik denk toch dat de kunst en mijn zoektocht me me meer aantrok dan het huwelijk. In die zin werd dat later dus bevestigd in de horoscoop.

Piet, ik moet er weer vandoor. Voor een jongerenproject over Schalken. Tot Morgen.

Tot morgen Cor.

Tags: cor noltee, design thinking, kunsteducatie, piet mondriaan

In juni 2016 hoop ik af  te studeren voor mijn master kunsteducatie en vanaf donderdag 3 maart heb ik dagelijks een gesprek met Piet Mondriaan. Hij is in 1917, het jaar waarin hij Compositie met kleurvlakjes creeërde, 45 jaar oud. Op dat punt in zijn leven spreek ik met hem, via het schilderij Compositie met kleurvlakjes dat in Museum Boymans van Beuningen hangt.

Wil je het interview vanaf het begin lezen: interview_pietmondriaan. Of lees verder waar ik gisteren ophield:

(heel zachtjes) Piet. Piet. Pieeeeeeeet. Wakker worden.

Moge Cor. Zo dat is lang geleden dat ik zo uitgeslapen heb. Hoe laat is het?

Het is net negen uur geweest. Hoe was het gisteren?

Ja. Reuze gezellig maar inderdaad een beetje laat geworden. De laatste figuur ging hier om kwart over een vannacht de zaal uit. Museumnacht is altijd een hoogtepunt van het jaar. Er werd op een gegeven moment zelfs gedanst op zaal. En je weet dat ik een echte dansfan ben toch, Cor.

Ja dat weet ik. En ik zou bijna denken dat museumnacht speciaal voor jou georganiseerd wordt omdat je morgen jarig bent.

Ja dat klopt en zo voelt het ook altijd. Heerlijk al die aandacht en dat andere publiek.

Sorry trouwens Piet dat ik gisteren niet meer ben geweest. Ik belandde gisteravond in het Wereldmuseum waar een film uit 1905 werd vertoond met live muziek en effecten.

En daarna in de Kunsthal waar The Museum of Everything  een groots en toonaangevend overzicht van meer dan honderd onafhankelijke en niet-academische kunstenaars uit de 19e, 20e en 21e eeuw van over de hele wereld presenteert. The Museum of Everything is befaamd om zijn krachtige en imposante installaties, waarin het werk wordt gepresenteerd van kunstenaars die opereren buiten het domein van de academische kunst, de officiële kunstgeschiedenis en haar logica en taal.

Je mocht er niet fotograferen maar ik moest je gewoon een paar teksten laten zien die ik stiekem fotografeerde, die boete van € 1.000 riskerend. Ik vond de teksten alleen al een expositie waard. Dat is nog eens wat anders dan wat er hier bij jou hangt.

Dat maakt inderdaad wel heel nieuwsgierig naar de werken. Misschien is het een idee om ook zo’n tekstbordje voor mij te maken met een kijkgat eronder waar ze naar mijn werk kunnen kijken.

Interessant idee Piet. Maar ik moet weer gaan. Op weg naar Winterswijk. Ruim 2 uur vanuit Dordrecht.

Winterswijk?! Daar heb ik gewoond.

Ja dat weet ik. En daar is nu een museum, ‘Villa Mondriaan’ die dit hele weekend speciaal voor jouw verjaardag allerlei activiteiten heeft georganiseerd.

Een museum met mijn naam. Goh. Wie had dat gedacht. Nou veel plezier. Ik spreek je morgen.

Dankje Piet. Dan wil ik alles weten over die horoscoop.

Tags: cor noltee, design thinking, kunsteducatie, piet mondriaan

In juni 2016 hoop ik af  te studeren voor mijn master kunsteducatie en vanaf eergisteren heb ik dagelijks een gesprek met Piet Mondriaan. Hij is in 1917, het jaar waarin hij Compositie met kleurvlakjes creeërde, 45 jaar oud. Op dat punt in zijn leven spreek ik met hem, via het schilderij Compositie met kleurvlakjes.

Wil je het interview vanaf het begin lezen: interview_pietmondriaan. Of lees verder waar gisteren ophield:

Goedemorgen Cor, wat ben jij er vroeg bij op de zaterdagmorgen?

Dag Piet. Ja ik lag er gisteren heerlijk vroeg in. Ik had je verteld dat ik naar met een aantal mede masterstudenten naar Rotterdam was geweest, toch?

Jazeker. Hoe was dat?

Heel interessant, leerzaam en leuk. We begonnen bij MAMA in de Witte de Withstraat, hier nog geen 400 meter vandaan. MAMA is een platform voor visuele cultuur op het grensvlak van beeldende kunst en de overkoepelende beeldcultuur. Talentontwikkeling en programmering zijn bij MAMA met elkaar verweven. MAMA is de thuisbasis voor een nieuwe generatie (kunstenaars en kunstprofessionals) en heeft zich ontwikkeld als een echte ‘forecast’ instelling en als een ‘hands on’ opleidingsplek. Ze maken mogelijk dat belangrijke sleutelfiguren uit de (inter)nationale kunstwereld hun eerste projecten kunnen ontwikkelen voordat ze definitief doorbreken. Hetzelfde geldt voor de jongeren die bij MAMA deelnemen aan een van hun talentontwikkelingstrajecten, de Rookies trajecten. Na hun “Rookie-schap” stromen velen door naar professionele plekken in de kunstwereld of vervolgopleidingen. We werden gisteren rondgeleid en geïnformeerd door een ex rookie die nu bij MAMA werkt. Ook de medewerker van Witte de With is een ex rookie en bij hem volgden we een workshop ‘100% hedendaags’. Deze begon met een quiz die leidde tot wat voor soort kunstenaar je bent.

Ah. Nu ben ik wel nieuwsgierig. Cor wat voor soort kunstenaar was jij?

Ik was een ‘Rebel’, de kritische kunstenaar. ‘De Rebel weet wat voor hem belangrijk is en laat zich door niemand tegenhouden. Hij heeft een unieke stijle en kijk op de wereld, met de massa meelopen kent hij niet. Hij vormt altijd een eigen mening. Met kunst probeert hij zijn eigen mening duidelijk te maken en geeft hij informatie over de misstanden in de wereld. Mensen kijken naar hem voor inspiratie want met zijn eigenwijze visie loopt hij ver voor op de trends.’

Nou Cor. Ik voel verwantschap. Ik denk dat als ik de test had gedaan ik ook een kritische kunstenaar was gebleken.

Ja Piet, Dat denk ik eigenlijk ook.

En toen? Je bleek een Rebel.

Toen mocht je aan de slag om zelf een hedendaags werk te maken met slechts een schaar, papier en plakband. Ik maakte een Batman masker en trok een vuilniszak aan die ik vond. Ik wilde iets doen met het thema ‘beperkte superheld’. Ik maakte geen gaten in de vuilniszak voor mijn armen. Toen ik mijn masker liet zakken wikkelde een medestudent me in met tape. Dubbel beperkt. Gelukkig had ik nog een zaklamp gevonden die nog wat licht in mijn duisternis bracht.

Maar weet je Piet. Na de workshop was er nog een vragenrondje en kwam jij ook nog ter sprake. Het hoofd educatie vertelde ons dat er vorig jaar in het kader van het 25-jarig jubileum van Witte de With een installatie te zien was van Willem de Rooij genaamd Karakter is Lot. De installatie is gebaseerd op de horoscoop die jij, kort voordat je naar Parijs verhuisde, in 1911, liet opmaken en interpreteren door astroloog Adriaan van Vijzel. Dat is toch bizar Piet. We sloten gisteren ons gesprek af met jouw verhaal dat als je je ambities als moderne kunstenaar wilde waarmaken je wel naar de hoofdstad van de moderne kunst, de metropool Parijs moest gaan. Of was het de horoscoop die je dat opgedragen had?

Nou Cor. Dat is inderdaad heel toevallig. Dat van die horoscoop klopt inderdaad. Maar hoe kwam die kunstenaar aan mijn horoscoop?

Het RKD – Nederlands Instituut voor Kunstgeschiedenis in Den Haag – verwierf de horoscoop in 2012 en gisteren kocht ik het boek ‘Character is Fate: Piet Mondrian’s Horoscope’ met de eerste facsimile, de transcriptie en tekstbijdragen van Wiets Coppes en Kocku von Stuckrad.

Ik zal je vertellen hoe ik aan die horoscoop kom. Tijdens mijn bezoek aan Parijs als secretaris van de Moderne Kunstkring bezocht van 13 tot en met 23 mei 1911 tentoonstellingen, galeries, een aantal ateliers en de Salon de Indépendants. Hier hing namelijk een schilderij van mij. Ik had me namelijk al in 1910 ingeschreven voor de Salon. Een tip van Toorop. Aan mijn korte verblijf in Parijs heb ik enorm veel gehad. Alles is er zo groot en groots. En terug in Nederland ging ik direct aan het werk om die nieuwe opgedane kennis te verwerken. Die zomer bracht ik door in Domburg en werkte buitengewoon hard omdat ik nog steeds genoodzaakt was om verkoopwerk te maken en ik zo goed mogelijk voor de dag wilde komen op de eerste tentoonstelling van de Moderne Kunstkring in oktober 1911. Want ondanks de negatieve kritieken begon ik toch steeds meer naam te maken. Zelfs de verkoop van mijn vrije werk trok aan en ik was verzekerd van een redelijk comfortabel leven. Ik verloofde zelfs met Greta Heibroek, dochter van een Amsterdamse koopmansdochter. Ik bevond me op een kruispunt van wegen waarvan er een naar Parijs leidde. Onder druk van deze uiterst moeilijk beslissing dook ik dieper ik de wereld van de esoterie en kwam ik via mijn netwerk van bevriende theosofen in contact met Adriaan van de Vijsel, die in India geleerd had horoscopen te trekken. Ik liet door hem een geboortehoroscoop trekken, met daarin een algemene prognose voor mijn toekomst. Lag die in de schoot van Greta of onder de rook van de Franse metropool.

Zeg Piet het is al kwart voor negen. We zitten bijna 3 uur te kletsen. Ik moet weer verder. Straks komt mijn vriend Henk die ik ga helpen met de inrichting van zijn thuisbioscoop. Hij organiseert  het eerste Internationale Documentaire Festival Dordrecht dat volgende week zondag plaats vindt. Maar misschien zie ik je vanavond nog even tijdens de Museumnacht Rotterdam.

Dat zou gezellig zijn Cor. Succes vandaag en de groeten aan Henk.

Tags: cor noltee, design thinking, kunsteducatie, piet mondriaan

In juni 2016 hoop ik af  te studeren voor mijn master kunsteducatie en vanaf gisteren heb ik dagelijks een gesprek met Piet Mondriaan. Hij is in 1917, het jaar waarin hij Compositie met kleurvlakjes creeërde, 45 jaar oud. Op dat punt in zijn leven spreek ik met hem, via het schilderij Compositie met kleurvlakjes.

Het doel van deze interviewvorm is antwoord te krijgen op mijn deelvragen en om mijn onderzoek en spel te toetsen aan de zienswijze van Piet Mondriaan. Dit betekent dat ik ook tegenwerpingen van Mondriaan kan krijgen waar ik dan een passend antwoord op moet vinden.

Dag Piet.

Dag Cor. Je bent laat.

Tja. Gisteren speelde Feyenoord, een club die jij waarschijnlijk wel kent tegen een club die in mijn geboortejaar is opgericht; AZ’67. Het ging om een finaleplek voor de beker. Na de eerste gewonnen wedstrijd sinds 7 niet gewonnen wedstrijden afgelopen zondag tegen FC Utrecht hielden we ons hart vast. AZ verloor afgelopen zondag voor het eerst weer in 8 wedstrijden. Enfin het werd 3-1 voor Feyenoord in een volle kuip en een lege fles Merlot.

Enfin. Waar waren we gebleven. Oh ja. Ik vroeg je gisteren hoe lang je in Parijs had gewoond?

Twee jaar zei ik toen maar ik bedoel dan de eerste periode.  In 1914 ging ik terug naar Nederland om mijn zieke vader te bezoeken. Ik wilde daarna weer terug naar Parijs maar het uitbreken van de eerste wereldoorlog belemmerde dat. Ik belandde in Laren en ontmoette daar Theo van Doesburg , Vilmos Huszár en Bart van der Leck. Ik dacht dat ik al aardig vernieuwend en minimalistisch bezig was maar van der Leck durfde zelfs alleen maar primaire kleuren te gebruiken.

Parijs of Laren. Kan het contrast groter? Hoe kwam je eigenlijk in Parijs terecht?

Ik denk dat ik via Schelfhout, die zelf al jaren in Parijs woonde en Kickert die er tevens naartoe verhuisde, voor het eerst kubistische kunst zag. Schelfhout was de eerste Nederlandse kunstenaar die zich een kubistische stijl eigen maakte. En met schilder criticus Kickert, Sluyters en Jan Toorop als voorzitter richtten we in 1910 De Moderne Kunst Kring op. De Kring was een alternatief voor de bestaande kunstenaarsverenigingen met hun heterogene ledenbestand en organiseerde tentoonstellingen voor ons ‘.. Nederlandse modernen’. Voor de eerste tentoonstelling nodigden we buitenlandse geestverwanten uit. In oktober 1911 hing ik in het Stedelijk Museum in Amsterdam tussen zeven werken van Picasso, drie van Braque, enkele van De Vlaminck, Dufy en Friesz, en maar liefst vijftien van Le Fauconnier en negentien van Herbin.

Welk werk van jou hing daar dan? 

Onder andere Evolutie. Mijn duidelijkste theosofische werk.

In deze triptiek verbeeld ik de ontwikkeling die de mens (of mensheid) volgens de theosofische leer verondersteld wordt door te maken vanuit een materiële staat naar vergeestelijking en inzicht. Het ontstijgen aan de materie wordt in drie stadia getoond, van het linker- via het rechterluik naar het midden. Die ik groter maakte en iets hoger plaatste om het stadium van hoogste inzicht te benadrukken.

Zeg Piet. Weet je waar het rechter luik  me aan doet denken?

Nou.

Deze:

Het heeft bijna dezelfde vorm en positie. Allebei sterk van onderaf gezien lijkt de kap van de molen op het hoofd van de vrouw.

Mooi dat je dat ziet Cor. Ja mijn werk was flink aan het veranderen. De techniek en vormgeving week enorm af van het werk dat ik in de voorgaande jaren had gemaakt. De motieven gaf ik weer in scherp afgebakende, geometrische vormen en het kleurenschema reduceerde ik tot accoorden van twee of drie sterke, doorgaans contrasterende kleuren. Dit was ook de recensenten van de tentoonstelling opgevallen. Ik had al weinig support maar nu waren vrijwel alle reacties op mijn werk zeer negatief.

Echt waar??

Ja. Toppunt was de reactie van J.H. de Bois. Hij zag in Evolutie ‘de diepzinnigheid van een kleermaker die geabonneerd is op De Vrije Gedachte’. In vormgeving van mijn nieuwe werken werd de slechte invloed van het kubisme gezien dat juist in die tijd in Nederland bekend begon te raken. Door de confrontatie met recente Franse kunst en de negatieve reacties leek ik gedoemd om een provinciaalse kunstenaar te blijven. Als ik mijn ambities als moderne kunstenaar wilde waarmaken moest ik wel naar de hoofdstad van de moderne kunst, de metropool Parijs. Dus vertrok ik.

Ik ook Piet. Ik ga naar Mama in de Witte de Withstraat samen met een aantal medemaster studenten. Tot morgen.

Veel plezier Cor. Tot morgen.

Tags: cor noltee, design thinking, kunsteducatie, piet mondriaan